สินค้าฝากขาย บันทึกบัญชีอย่างไร? รายได้ สินค้าคงเหลือ และ VAT
สินค้าฝากขายมีทั้งประเด็นการรับรู้รายได้ สินค้าคงเหลือ และภาษีมูลค่าเพิ่ม ทำความเข้าใจหน้าที่ของผู้ฝากขายและผู้รับฝากขาย พร้อมตัวอย่างการบันทึกบัญชีและจุดที่กิจการควรตรวจสอบ
สินค้าฝากขาย บันทึกบัญชีอย่างไร? รายได้ สินค้าคงเหลือ และ VAT
การนำสินค้าไปวางขายกับห้าง ร้านค้า ตัวแทน หรือช่องทางจำหน่ายอื่น เป็นรูปแบบการขายที่พบได้บ่อยในธุรกิจซื้อมาขายไป แต่ “สินค้าฝากขาย” ไม่เหมือนกับการขายสินค้าให้ร้านค้าโดยตรง ประเด็นสำคัญคือ ต้องพิจารณาว่า ใครเป็นผู้ควบคุมสินค้า สินค้าขายให้ลูกค้าปลายทางแล้วหรือยัง และสัญญาระหว่างผู้ฝากขายกับผู้รับฝากขายกำหนดไว้อย่างไร
เพราะสิ่งเหล่านี้มีผลทั้งต่อ การรับรู้รายได้ การบันทึกสินค้าคงเหลือ ค่าใช้จ่ายหรือค่านายหน้า และภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT)
สินค้าฝากขาย คืออะไร?
สินค้าฝากขาย (Consignment) คือ การที่เจ้าของสินค้าหรือ ผู้ฝากขาย (Consignor) ส่งสินค้าไปให้ ผู้รับฝากขาย (Consignee) ช่วยจำหน่ายให้แก่ลูกค้า โดยการส่งสินค้าไปยังผู้รับฝากขายไม่ได้หมายความว่าจะเกิดรายได้จากการขายทันทีเสมอไป
ในลักษณะของการฝากขาย ผู้ฝากขายมักยังสามารถเรียกสินค้าคืน ย้ายสินค้าไปยังผู้ขายรายอื่น หรือยังคงควบคุมสินค้าไว้จนกว่าจะเกิดการขายให้ลูกค้าปลายทาง
หลักการรับรู้รายได้ตาม TFRS/IFRS 15 จึงพิจารณาเรื่อง การโอนการควบคุมสินค้า (control) ไม่ใช่เพียงดูว่าสินค้าถูกขนออกจากคลังแล้วหรือไม่
ผู้ฝากขายกับผู้รับฝากขายต่างกันอย่างไร?
ประเด็น | ผู้ฝากขาย | ผู้รับฝากขาย |
บทบาท | เจ้าของหรือผู้ควบคุมสินค้า | นำสินค้าไปจำหน่ายตามข้อตกลง |
สินค้าฝากขาย | โดยหลักยังติดตามเป็นสินค้าของผู้ฝากขายจนกว่าจะเข้าเงื่อนไขรับรู้รายได้ | ไม่ควรถือเป็นสินค้าของตนเพียงเพราะรับมาวางขาย หากไม่ได้ควบคุมสินค้า |
รายได้จากการขายสินค้า | รับรู้เมื่อเข้าเงื่อนไขการรับรู้รายได้ | โดยทั่วไปได้รับค่าตอบแทน/ค่านายหน้าตามสัญญา หากทำหน้าที่เป็นตัวแทน |
การติดตามสต๊อก | ต้องทราบจำนวนสินค้าที่อยู่กับตัวแทน | ควรมีระบบควบคุมสินค้าที่รับฝาก |
VAT | ต้องพิจารณากฎเรื่องตัวแทนและจุดความรับผิดทาง VAT | ต้องพิจารณาหน้าที่ตามสัญญาและสถานะ VAT |
ความรู้จากประสบการณ์ที่นำมาใช้กับทุกบทความ
ด้วยประสบการณ์ด้านบัญชีและภาษีมากกว่า 20 ปี KPCS Accounting นำความเข้าใจจากการดูแลธุรกิจจริงมาถ่ายทอดเป็นบทความด้านบัญชี ภาษี กฎหมายธุรกิจ
และเรื่องสำคัญสำหรับผู้ประกอบการเนื้อหาถูกจัดทำให้เข้าใจง่าย และเชื่อมโยงกับสถานการณ์ที่ผู้ประกอบการพบในการดำเนินธุรกิจ
เพื่อช่วยให้สามารถนำข้อมูลไปใช้ประกอบการตัดสินใจและเตรียมความพร้อมได้อย่างเหมาะสม
ส่งสินค้าไปฝากขายแล้ว ต้องบันทึกรายได้ทันทีหรือไม่?
ไม่ควรถือว่าเกิดรายได้ทันทีเพียงเพราะส่งสินค้าไปให้ผู้รับฝากขาย หากข้อเท็จจริงยังแสดงว่าผู้ฝากขายเป็นผู้ควบคุมสินค้าอยู่
ตัวอย่างสัญญาณของการฝากขาย ได้แก่
- ผู้ฝากขายยังสามารถเรียกสินค้าคืนได้
- สามารถย้ายสินค้าไปยังตัวแทนหรือร้านค้าอื่นได้
- ผู้รับฝากขายยังไม่มีภาระต้องชำระราคาสินค้าอย่างไม่มีเงื่อนไข
- รายได้ของผู้รับฝากขายเป็นค่าตอบแทนหรือค่านายหน้าจากการขาย
แนวคิดนี้สอดคล้องกับหลัก consignment arrangement ของ IFRS 15 ซึ่งระบุว่าหากผู้รับสินค้าไม่ได้รับการควบคุมสินค้า การส่งมอบให้ตัวแทนเพียงอย่างเดียวยังไม่ทำให้ผู้ฝากขายรับรู้รายได้
แล้วสินค้าที่ฝากขายบันทึกเป็นอะไร?
หากสินค้ายังอยู่ภายใต้การควบคุมของผู้ฝากขาย สินค้านั้นยังเป็นสินค้าคงเหลือของผู้ฝากขาย
ในทางปฏิบัติ กิจการอาจแยกบัญชีหรือทะเบียนเพื่อให้ทราบว่าสินค้าอยู่ที่ไหน เช่น
- สินค้าคงเหลือ – คลังบริษัท
- สินค้าคงเหลือ – ฝากขายร้าน A
- สินค้าคงเหลือ – ฝากขายร้าน B
จุดสำคัญคือ ต้องไม่ตัดสินค้าออกจากทรัพย์สินเพียงเพราะเคลื่อนย้ายสินค้าไปยังร้านผู้รับฝากขาย
การแยกสถานที่เก็บช่วยให้ตรวจนับสินค้า กระทบยอด และตรวจสอบสินค้าคงเหลือปลายงวดได้ง่ายขึ้น โดยมาตรฐานการสอบบัญชีก็ให้ความสำคัญกับการแยกสินค้าที่เป็นกรรมสิทธิ์ของบุคคลภายนอก เช่น สินค้าฝากขาย ออกจากสินค้าของกิจการเอง
ตัวอย่างการบันทึกบัญชีสินค้าฝากขาย
สมมติบริษัท A ส่งสินค้า ต้นทุน 70,000 บาท ไปฝากขายกับร้าน B และกำหนดราคาขายให้ลูกค้า 100,000 บาท
วันที่ส่งสินค้าไปฝากขาย
หากเป็นการฝากขายจริงและการควบคุมสินค้ายังอยู่กับบริษัท A ยังไม่ควรรับรู้ยอดขาย 100,000 บาท
กิจการอาจโอนรายการเพื่อควบคุมสต๊อก เช่น
- เดบิต สินค้าฝากขาย 70,000
- เครดิต สินค้าคงเหลือ 70,000
นี่คือการ ย้ายประเภท/สถานที่ของสินค้าคงเหลือ ไม่ใช่การบันทึกยอดขาย
เมื่อร้าน B ขายสินค้าให้ลูกค้าแล้ว
เมื่อเข้าเงื่อนไขการรับรู้รายได้ บริษัท A จึงบันทึกรายได้จากการขาย และตัดต้นทุนสินค้าที่ขาย เช่น
- เดบิต เงินสด / ลูกหนี้ xxx
- เครดิต รายได้จากการขาย xxx
และ
- เดบิต ต้นทุนขาย 70,000
- เครดิต สินค้าฝากขาย 70,000
ส่วน VAT และค่านายหน้าต้องพิจารณาแยกตามสถานะผู้ประกอบการและข้อตกลงที่เกิดขึ้นจริง
สินค้าฝากขายกับ VAT ต้องระวังเป็นพิเศษ
ตรงนี้สำคัญมาก เพราะ หลักบัญชีกับหลัก VAT อาจไม่เกิดพร้อมกัน
ภายใต้ประมวลรัษฎากร การส่งสินค้าให้ตัวแทนเพื่อขายอาจเข้าลักษณะ “ขาย” เพื่อวัตถุประสงค์ VAT และโดยทั่วไปความรับผิดอาจเกิดขึ้นเมื่อส่งมอบสินค้าให้ตัวแทน
แต่มีข้อยกเว้นสำหรับการตั้ง ตัวแทนเพื่อขาย ที่เป็นไปตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร เช่น มีสัญญาตั้งตัวแทนเป็นลายลักษณ์อักษร และคู่สัญญาเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT ตามเงื่อนไขที่กำหนด ซึ่งอาจทำให้ความรับผิดทาง VAT เกิดเมื่อ ตัวแทนส่งมอบสินค้าให้ผู้ซื้อ แทน
ดังนั้นอย่าตั้งสมมติฐานว่า
บัญชียังไม่รับรู้รายได้ = VAT ยังไม่เกิด” เสมอไป ต้องดูข้อเท็จจริงและสัญญาประกอบกัน
สัญญาฝากขายควรระบุอะไรบ้าง?
- ผู้เป็นเจ้าของสินค้า
- ประเภทและจำนวนสินค้าที่นำไปฝากขาย
- ราคาขายหรือหลักเกณฑ์กำหนดราคา
- อัตราค่านายหน้าหรือค่าตอบแทน
- วิธีและรอบการรายงานยอดขาย
- กำหนดเวลานำส่งเงิน
- การคืนสินค้าที่ขายไม่ได้
- ความรับผิดกรณีสินค้าสูญหายหรือเสียหาย
- หน้าที่เกี่ยวกับเอกสารและภาษี
- ระยะเวลาของสัญญา
หากต้องการใช้หลักเฉพาะเรื่องตัวแทนเพื่อขายสำหรับ VAT ต้องตรวจให้ตรงกับเงื่อนไขของกรมสรรพากร ไม่ควรอาศัยเพียงคำว่า “ฝากขาย” ที่ระบุอยู่บนเอกสารเท่านั้น
จุดที่มักบันทึกผิดเกี่ยวกับสินค้าฝากขาย
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือ บันทึกยอดขายทันทีที่ส่งสินค้าออกจากคลัง ทั้งที่ยังเป็นการฝากขาย อีกกรณีคือผู้ฝากขายตัดสินค้าฝากขายออกจากสินค้าคงเหลือทั้งหมด ทำให้สต๊อกปลายงวดต่ำกว่าความเป็นจริง นอกจากนี้ยังพบปัญหา เช่น
- ไม่แยกสต๊อกตามผู้รับฝากขาย
- ยอดขายตามรายงานตัวแทนไม่ตรงกับบัญชี
- ไม่บันทึกสินค้าคืน
- ค่านายหน้าไม่มีเอกสารประกอบครบ
- จุดรับรู้รายได้กับจุดเกิด VAT ถูกนำมาใช้เป็นหลักเดียวกัน
- สัญญาตัวแทนไม่สอดคล้องกับวิธีที่กิจการปฏิบัติจริง
Checklist สำหรับกิจการที่มีสินค้าฝากขาย
ก่อนปิดบัญชีแต่ละเดือน ควรตรวจว่า
- สินค้าที่อยู่กับผู้รับฝากขายเหลือจำนวนเท่าใ
- ดสินค้ารายการใดขายให้ลูกค้าแล้ว
- มีสินค้าคืนหรือสินค้าชำรุดหรือไม่
- รายงานการขายของผู้รับฝากตรงกับบัญชีหรือไม่
- ค่านายหน้าและค่าใช้จ่ายมีเอกสารครบหรือไม่
- มีการรับรู้รายได้ถูกช่วงเวลาหรือไม่
- VAT เกิดขึ้นตามเงื่อนไขใดของกิจการ
- สัญญาตัวแทนหรือสัญญาฝากขายยังตรงกับวิธีปฏิบัติจริงหรือไม่
บทความที่เกี่ยวข้องที่คุณอาจสนใจ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสินค้าฝากขาย
การจัดระบบสินค้าฝากขายช่วยลดปัญหาบัญชีและภาษี
กิจการที่มีสินค้าฝากขายหลายร้านหรือหลายสาขาควรแยกข้อมูล สินค้าคงเหลือ ยอดขาย สินค้าคืน ค่านายหน้า และเอกสารภาษี ของผู้รับฝากขายแต่ละรายให้ชัดเจน เพื่อให้สามารถกระทบยอดและปิดบัญชีได้ถูกต้อง KPCS Accounting ให้บริการด้านบัญชีและการวางระบบบัญชีสำหรับธุรกิจ สามารถช่วยตรวจสอบรูปแบบการบันทึกบัญชี เอกสาร และกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับการขายสินค้าให้เหมาะกับลักษณะกิจการ
ปรึกษาทีมงาน KPCS Accounting
แจ้งบริการที่ต้องการหรือข้อมูลเบื้องต้นของกิจการ ทีมงานจะติดต่อกลับเพื่อแนะนำบริการและประเมินขอบเขตงานที่เหมาะสม