ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา คืออะไร? ใครต้องเสียภาษีและคำนวณอย่างไร

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาคืออะไร?

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา คือ ภาษีที่จัดเก็บจากรายได้ของบุคคลตามที่กฎหมายกำหนด โดยคำนวณจากเงินได้สุทธิหลังหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนตามเงื่อนไข
ผู้ที่เกี่ยวข้องกับภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาไม่ได้มีเฉพาะพนักงานเงินเดือนเท่านั้น แต่ยังรวมถึงผู้ที่มีรายได้จากหลายรูปแบบ เช่น รายได้จากการรับจ้าง การประกอบธุรกิจ ค่าเช่า เงินปันผล หรือรายได้จากการลงทุน โดยเงินได้แต่ละประเภทอาจมีหลักเกณฑ์ในการหักค่าใช้จ่าย ค่าลดหย่อน และวิธีคำนวณภาษีที่แตกต่างกัน

ตัวอย่างผู้มีรายได้ที่อาจเกี่ยวข้องกับภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ได้แก่

• พนักงานบริษัท
• เจ้าของกิจการบุคคลธรรมดา
• ฟรีแลนซ์และผู้รับจ้างอิสระ
• ผู้ประกอบอาชีพอิสระ
• นักลงทุน
• ผู้มีรายได้จากทรัพย์สินและการลงทุน

ใครบ้างที่ต้องเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา?

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาไม่ได้พิจารณาจากอาชีพเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับประเภทของรายได้ จำนวนเงินได้ และเงื่อนไขตามกฎหมาย ผู้ที่มีรายได้หลายกลุ่มอาจมีหน้าที่ต้องยื่นแบบและชำระภาษีแตกต่างกัน

• มีเงินได้ถึงเกณฑ์หรือไม่
• เป็นเงินได้ประเภทใด
• มีหน้าที่ตามกฎหมายหรือไม่

กลุ่มผู้มีรายได้ที่เกี่ยวข้อง เช่น
พนักงานประจำ มีรายได้จากเงินเดือน โบนัส ค่าคอมมิชชั่น หรือค่าตอบแทนจากนายจ้าง
ฟรีแลนซ์และผู้รับจ้างอิสระ มีรายได้จากการรับงาน เช่น นักออกแบบ นักเขียน โปรแกรมเมอร์ ที่ปรึกษา หรือผู้ให้บริการออนไลน์
เจ้าของกิจการบุคคลธรรมดา มีรายได้จากการขายสินค้า การให้บริการ ร้านค้า หรือธุรกิจส่วนตัว
ผู้มีรายได้จากทรัพย์สินและการลงทุน เช่น ค่าเช่า ดอกเบี้ย เงินปันผล หรือผลตอบแทนจากการลงทุน

เงินได้พึงประเมินคืออะไร?

เงินได้พึงประเมิน คือ รายได้ที่กฎหมายกำหนดให้นำมารวมเพื่อคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา โดยประเภทของเงินได้จะมีผลต่อวิธีหักค่าใช้จ่ายและการคำนวณภาษี
แบ่งเป็น 8 ประเภท:

• เงินเดือน ค่าจ้าง
• รับทำงานให้
• ค่าแห่งกู๊ดวิลล์ ลิขสิทธิ์
• ดอกเบี้ย เงินปันผล
• ค่าเช่า
• วิชาชีพอิสระ
• รับเหมาธุรกิจ
• การพาณิชย์ เกษตร อุตสาหกรรม

ค่าใช้จ่ายในการคำนวณภาษีคืออะไร?

ก่อนนำรายได้ไปคำนวณภาษี ผู้มีเงินได้สามารถหักค่าใช้จ่ายตามประเภทเงินได้ที่กฎหมายกำหนด โดยค่าใช้จ่ายที่หักได้จะแตกต่างกันตามลักษณะของรายได้ เช่น เงินเดือน รายได้จากการรับจ้าง วิชาชีพอิสระ ค่าเช่า หรือรายได้จากการประกอบธุรกิจ การหักค่าใช้จ่ายมีความสำคัญ เพราะช่วยให้ได้ เงินได้สุทธิ ซึ่งเป็นฐานที่นำไปคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ไม่ใช่นำรายได้ทั้งหมดมาคิดภาษีทันที ตัวอย่างเช่น

• รายได้จากเงินเดือน สามารถหักค่าใช้จ่ายตามอัตราที่กฎหมายกำหนด
• รายได้จากการรับจ้างหรือประกอบอาชีพอิสระ วิธีหักค่าใช้จ่ายขึ้นอยู่กับลักษณะของเงินได้และประเภทงานที่ได้รับ
• รายได้จากธุรกิจหรือการค้าขาย อาจเกี่ยวข้องกับการพิจารณาต้นทุน ค่าใช้จ่าย และหลักฐานประกอบรายการ

ดังนั้น ก่อนคำนวณภาษีควรแยกประเภทของรายได้ให้ถูกต้อง เพราะเงินได้แต่ละประเภทมีหลักเกณฑ์การหักค่าใช้จ่ายแตกต่างกัน